11 yazı
Yazılar
Makale okumaları, mekanizma anlatımları ve tıp öğrenciliği notları.
Bitkisel olan zararsızdır demek büyük bir yanılgıdır. Doğal ürünlerin de güçlü etkileri ve riskleri vardır.
Halk arasında doğal olan her şeyin masum olduğu düşünülür. Ancak randomize kontrollü çalışmalar, bitkisel ürünlerin de ilaçlar gibi aktif etkilere ve yan etki potansiyeline sahip olduğunu gösteriyor.
Kahvaltıyı atlarsan kilo alırsın iddiası deneysel kanıtlarla çelişmektedir. Ölçümler, kahvaltı atlamanın hafif kilo kaybı yaptığını ancak kötü kolesterolü artırabildiğini göstermektedir.
Toplumda kahvaltıyı atlamanın metabolizmayı yavaşlatarak kilo aldırdığına dair yaygın bir inanç bulunur. Ancak gözlemsel ilişkiler ile rastgele kontrollü klinik deneyler farklı sonuçlar vermektedir. Gözlemler kahvaltı atlayanlarda obezitenin daha sık görüldüğünü saptarken, müdahale deneyleri kahvaltıyı atlamanın hafif kilo kaybı sağladığını ve kötü kolesterolü yükseltebildiğini ölçmüştür.
Her sigara içen kanser olmuyor. Ancak bu sigaranın zararsız olduğunu gösteren bir delil değil.
Toplumda sıklıkla dile getirilen 'Komşumuz 90 yıl sigara içti, kanser olmadı' söylemi, biyolojik gerçekliği yansıtmaz. Kanser gelişimi tek bir nedene değil; hücresel hasar miktarının genetik tamir kapasitesiyle etkileşimine dayanır. Sigara içenlerin tamamında kanser görülmemesi riskin olmadığı anlamına gelmez. Küresel künyelere bakıldığında, her yıl milyonlarca kanser vakasının arkasında doğrudan tütün kullanımı yer almaktadır.
Elektronik sigara tütünden tamamen zararsız bir kaçış yolu değildir. Sigarayı bırakmaya yardımcı olsa da nikotin bağımlılığını sürdürür ve yeni akciğer riskleri getirir.
Elektronik sigaraların zararsız olduğu ve sigarayı bırakmanın en tehlikesiz yolu sayıldığı yaygın bir inanıştır. Klinik deneyler nikotinli e-sigaraların sigarayı bırakmada etkili olabileceğini gösterse de, hiç sigara içmemiş bireylerde akciğer hassasiyetini artırdığı ve gençlerde tütüne başlama riskini yükselttiği ölçülmüştür.
Ateş Düşürücü Şuruplar Havale Geçirmeyi Önlemiyor. Asıl Amaç Dereceyi Sıfırlamak Değil Çocuğu Rahatlatmak.
Toplumda ateşin beyne zarar vereceği veya havaleye yol açacağı yönünde yaygın bir endişe bulunur. Ancak yapılan geniş çaplı incelemeler, ateş düşürücü şurupların havaleyi önlemediğini ortaya koyuyor. Uluslararası sağlık kılavuzları, termometredeki dereceyi düşürmek yerine çocuğun genel huzursuzluğunu gidermeyi ve bol sıvı vermeyi öneriyor.
Aşıların otizme yol açtığı iddiası yıllardır konuşuluyor. Büyük veri analizleri ise hiçbir bağ bulamıyor.
Halk arasında aşıların otizme yol açtığı ve aynı anda birden fazla aşı yaptırmanın çocuk bünyesine ağır geldiği yönünde yaygın bir endişe bulunur. Yüksek kaliteli klinik çalışmalar ve milyonlarca kişiyi kapsayan derlemeler, aşı katkı maddeleri ile otizm arasında hiçbir ilişki olmadığını göstermektedir. Ayrıca birden fazla aşının aynı gün uygulanması ciddi yan etki riskini artırmamaktadır.
Aralıklı oruç işe yarıyor. Ama sandığın sebepten değil.
99 randomize denemeyi birleştiren analiz, aralıklı orucun serbest yemeye göre kilo verdirdiğini gösteriyor. Ama kalori eşitlendiğinde üstünlük küçülüyor, altı ayı geçen denemelerde ise büsbütün kayboluyor — ve en popüler yöntem olan 16:8, ölçümde en zayıf çıkanı.
Kolayı bıraktın, zero'ya geçtin. İyi mi ettin?
Şekerli kolanın zararı artık tartışılmıyor: kilo, tip 2 diyabet, kalp-damar hastalığı ve karaciğer yağlanması için kanıt ikna edici. Kavga zero tarafında ve orada cevap ne "zararsız" ne "zehir" — 21 makalenin ölçtüğü şeyi olduğu gibi yazdık.
Salonda herkes bir şey söylüyor. Burada 42 bilimsel makale konuşuyor.
"Her kası haftada iki kez çalış" kuralını yazarları geri aldı. "Fazla set zarar verir" diyen makaleler geri çekildi. Ayakta kalan kanıtla baştan bir program kurduk: hangi hareket, kaç set, ne kadar zorlanarak — her satırı ölçülmüş.
Kreatin işe yarıyor mu, yoksa sadece su mu tutuyor?
En çok çalışılmış spor takviyesi kreatin. Kaslardaki deposu %20–40 artıyor, kuvvet ölçülebilir biçimde yükseliyor — ama etkisi herkeste aynı değil ve beyinle ilgili iddiaların kanıtı kuvvet kadar sağlam değil.
Akşam altıda içtiğin kahve, gece uykunu bozar mı?
Kafein uyandırmaz; uyku sinyalini engeller. Yatmadan 6 saat önce içilen 400 mg kafein bile ölçülebilir bir fark bırakıyor — üstelik çoğu kişi bunu fark etmiyor.